De Digital Omnibus verandert de EU AI Act. Maar niet wat u denkt.

U leest er van alles over: de EU AI Act is "versoepeld". De Digital Omnibus is door het Europees Parlement en de Raad aangenomen, op 24 juli 2026 in het Publicatieblad verschenen en sinds 27 juli 2026 in werking, waarmee de wet op meerdere punten is gewijzigd. De voorspelbare reactie in menig managementoverleg: mooi, dan kan dat AI-dossier nog wel even wachten. Dat is precies de verkeerde conclusie. Ik leg uit waarom.

Wat er echt verandert

De Digital Omnibus on AI werd op 16 juni 2026 goedgekeurd door het Europees Parlement en kreeg op 29 juni 2026 het definitieve groen licht van de Raad. Hij verscheen op 24 juli 2026 als Verordening (EU) 2026/1744 in het Publicatieblad en trad op 27 juli 2026 in werking. De Omnibus regelt meer dan de meeste samenvattingen vermelden, van een nieuw verbod op AI die niet-consensuele intieme beelden genereert tot aanpassingen in de hoogrisico-definitie. Maar twee wijzigingen doen er voor vrijwel iedere organisatie toe.

Eén: de deadlines voor hoogrisico-AI schuiven op, afhankelijk van de categorie naar december 2027 of augustus 2028. Wie hoogrisicosystemen gebruikt of aanbiedt, krijgt meer tijd.

Twee, en dit raakt echt iedereen: artikel 4 over AI-geletterdheid is herschreven. De oorspronkelijke tekst vroeg organisaties om naar best vermogen te zorgen voor "een toereikend niveau van AI-geletterdheid" bij hun medewerkers. Een resultaatgerichte formulering: het draaide om het niveau dat uw mensen moesten halen. De nieuwe tekst vraagt organisaties "maatregelen te nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen", afgestemd op rol, ervaring en context, en expliciet zonder garantie dat ieder individu een bepaald kennisniveau haalt. Een uitgesproken inspanningsverplichting dus.

Wat er niet verandert

Voor artikel 4 is geen nieuwe toepassingsdatum gekomen: die plicht geldt al sinds 2 februari 2025 en blijft gelden. Wel is de formulering met de Omnibus veranderd. De verplichting om iets te dóén aan AI-geletterdheid verdwijnt dus niet, ze wordt anders verwoord. Ook de verboden praktijken blijven overeind, er komt er zelfs een bij. En terwijl de deadlines voor hoogrisico-AI opschuiven, beweegt het toezicht de andere kant op: lidstaten wijzen hun toezichthouders aan en sinds 2 augustus 2026 is het toezicht operationeel. Wat dat toezicht op 2 augustus 2026 wel en niet veranderde schreven wij apart uit.

Wie de Omnibus leest als uitstel van executie, leest hem verkeerd. De plicht die uw hele organisatie raakt, is niet uitgesteld.

Waarom een inspanningsverplichting niet vrijblijvend is

Laten we eerlijk zijn: aan de uitkomstkant is dit een versoepeling. De garantie op een kennisniveau per medewerker is weg. Maar wie daaruit concludeert dat de plicht vrijblijvend werd, mist waar het zwaartepunt naartoe schuift.

De oude norm was streng geformuleerd maar in de praktijk lastig te vatten. Want wat is "een toereikend niveau"? Dat was nog niet scherp afgebakend in bindende guidance, en die onduidelijkheid gaf ruimte om af te wachten. De nieuwe tekst is milder verwoord maar concreter in wat ze van u vraagt: maatregelen. En maatregelen die u niet kunt aantonen, tellen bij toezicht of audit nauwelijks mee als bewijs van naleving. In de praktijk verschuift uw bewijspositie dus naar documentatie: wie maatregelen neemt, moet kunnen laten zien welke dat waren, voor wie, wanneer en waarom passend bij rol en context. Voor die vastlegging is een AI-beleid van twee pagina's genoeg om mee te beginnen. Het sleutelwoord is niet langer "voldoende". Het sleutelwoord is "aantoonbaar". Wat aantoonbaar in de praktijk betekent loopt u door met onze gratis EU AI Act Compliance Checklist. Wilt u die documentatie in een managementsysteem onderbrengen, dan gaat dat verder dan Artikel 4 alleen.

Hoe zulke maatregelen eruitzien, schrijft de wet bewust niet voor. Geen verplichte toets, geen verplicht certificaat, geen vaste vorm. Maar in de praktijk zijn ze geen mysterie. Denk aan een inventaris van welke AI er in uw organisatie gebruikt wordt. Training die past bij rol en risico, van de balie tot het managementteam. Een toets met certificaat, niet omdat het moet maar omdat het een sterk bewijsstuk is dat de maatregel serieus, controleerbaar en rolgericht is ingericht. En herhaling wanneer de tools of de regels veranderen. Wie dat op orde heeft, kan elke vraag van een toezichthouder, auditor of verzekeraar beantwoorden met een dossier in plaats van met een belofte.

De lat verdwijnt dus niet. Ze verschuift: van wat uw mensen in hun hoofd hebben naar wat u kunt laten zien dat u ervoor gedaan heeft.

Wat dit betekent voor uw aanpak

Drie dingen, kort.

Niets pauzeren. De plicht geldt sinds februari 2025 en sinds 2 augustus 2026 draait het toezicht. Wie nu start, is klaar vóór de eerste vragen komen. Onze training over AI-geletterdheid onder de AI Act is daarvoor gebouwd, met een toets en een certificaat per medewerker. De prijs per persoon staat er transparant bij. Wat opleiden oplevert rekenden wij apart door.

Documenteren wordt de kern. Elke maatregel die u neemt, moet terug te vinden zijn: wie is getraind, waarop, wanneer, met welk resultaat. Bewijs is het product van uw inspanning.

Bijhouden hoort erbij. Een inspanning is geen eenmalige actie. Nieuwe tools, nieuwe medewerkers en nieuwe regels vragen om een terugkerend ritme. Hoe u dat ritme praktisch inricht, beschreef ik eerder deze week in een apart Inzicht over AI-beleid in de praktijk.

De Digital Omnibus is geen reden om achterover te leunen. Het is de wetgever die preciezer opschrijft wat er altijd al van u verwacht werd: laat zien dat u uw mensen serieus neemt in een werkomgeving waar AI niet meer weggaat. Weet u niet waar u nu staat, dan brengt de gratis AI-AdoptieScan dat in kaart. Wilt u het laten doen, dan doen wij dat in een AI Adoption Assessment. Wat er daarna rond de AI Act verandert houden wij elke werkdag bij in de EU AI Act Monitor. En anders neemt u gewoon contact op.

Veelgestelde vragen

Is artikel 4 van de EU AI Act afgeschaft?

Nee. Artikel 4 geldt sinds 2 februari 2025 en blijft gelden. De Digital Omnibus heeft de plicht geherformuleerd van een resultaatgerichte formulering naar een uitgesproken inspanningsverplichting: maatregelen nemen om AI-geletterdheid te ontwikkelen, aantoonbaar en afgestemd op rol en context.

Geldt de EU AI Act nog wel?

Ja. De Omnibus wijzigt onderdelen, verschuift de hoogrisico-deadlines naar december 2027 of augustus 2028 en voegt zelfs een nieuw verbod toe. De wet zelf blijft van kracht, inclusief de verboden praktijken en de geletterdheidsverplichting.

Wanneer gaat de Digital Omnibus in?

De Omnibus is in juni 2026 aangenomen door het Europees Parlement (16 juni) en de Raad (29 juni), op 24 juli 2026 gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU en op 27 juli 2026 in werking getreden. De gewijzigde tekst van de AI Act geldt sinds die datum.

Rob Ummels, AIAdopt. AI-adoptie, AI-geletterdheid en praktische begeleiding voor organisaties die AI verstandig willen inzetten.

Geschreven door Rob Ummels in samenwerking met Claude (Anthropic). Redactionele eindverantwoordelijkheid: AIAdopt.