De Digital Omnibus verandert de EU AI Act. Maar niet wat u denkt.

U gaat er de komende weken over lezen: de EU AI Act wordt "versoepeld". De Digital Omnibus is door het Europees Parlement en de Raad aangenomen en zodra de publicatie in het Publicatieblad rond is, wijzigt de wet op meerdere punten. De voorspelbare reactie in menig managementoverleg: mooi, dan kan dat AI-dossier nog wel even wachten. Dat is precies de verkeerde conclusie. Ik leg uit waarom.

Wat er echt verandert

De Digital Omnibus on AI werd op 16 juni 2026 goedgekeurd door het Europees Parlement en kreeg op 29 juni 2026 het definitieve groen licht van de Raad. Nu wacht hij op publicatie in het Publicatieblad. De Omnibus regelt meer dan de meeste samenvattingen vermelden, van een nieuw verbod op AI die niet-consensuele intieme beelden genereert tot aanpassingen in de hoogrisico-definitie. Maar twee wijzigingen doen er voor vrijwel iedere organisatie toe.

Eén: de deadlines voor hoogrisico-AI schuiven op, afhankelijk van de categorie naar december 2027 of augustus 2028. Wie hoogrisicosystemen gebruikt of aanbiedt, krijgt meer tijd.

Twee, en dit raakt echt iedereen: artikel 4 over AI-geletterdheid is herschreven. De oorspronkelijke tekst vroeg organisaties om naar best vermogen te zorgen voor "een toereikend niveau van AI-geletterdheid" bij hun medewerkers. Een resultaatgerichte formulering: het draaide om het niveau dat uw mensen moesten halen. De nieuwe tekst vraagt organisaties "maatregelen te nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen", afgestemd op rol, ervaring en context, en expliciet zonder garantie dat ieder individu een bepaald kennisniveau haalt. Een uitgesproken inspanningsverplichting dus.

Wat er niet verandert

Voor artikel 4 is geen nieuwe toepassingsdatum gekomen: die plicht geldt al sinds 2 februari 2025 en blijft gelden. Wel verandert de formulering zodra de Omnibus in werking treedt. De verplichting om iets te dóén aan AI-geletterdheid verdwijnt dus niet, ze wordt anders verwoord. Ook de verboden praktijken blijven overeind, er komt er zelfs een bij. En terwijl de deadlines voor hoogrisico-AI opschuiven, beweegt het toezicht de andere kant op: lidstaten wijzen hun toezichthouders aan en vanaf 2 augustus 2026 wordt het toezicht operationeel.

Wie de Omnibus leest als uitstel van executie, leest hem verkeerd. De plicht die uw hele organisatie raakt, is niet uitgesteld.

Waarom een inspanningsverplichting niet vrijblijvend is

Laten we eerlijk zijn: aan de uitkomstkant is dit een versoepeling. De garantie op een kennisniveau per medewerker is weg. Maar wie daaruit concludeert dat de plicht vrijblijvend werd, mist waar het zwaartepunt naartoe schuift.

De oude norm was streng geformuleerd maar in de praktijk lastig te vatten. Want wat is "een toereikend niveau"? Dat was nog niet scherp afgebakend in bindende guidance, en die onduidelijkheid gaf ruimte om af te wachten. De nieuwe tekst is milder verwoord maar concreter in wat ze van u vraagt: maatregelen. En maatregelen die u niet kunt aantonen, tellen bij toezicht of audit nauwelijks mee als bewijs van naleving. In de praktijk verschuift uw bewijspositie dus naar documentatie: wie maatregelen neemt, moet kunnen laten zien welke dat waren, voor wie, wanneer en waarom passend bij rol en context. Het sleutelwoord is niet langer "voldoende". Het sleutelwoord is "aantoonbaar".

Hoe zulke maatregelen eruitzien, schrijft de wet bewust niet voor. Geen verplichte toets, geen verplicht certificaat, geen vaste vorm. Maar in de praktijk zijn ze geen mysterie. Denk aan een inventaris van welke AI er in uw organisatie gebruikt wordt. Training die past bij rol en risico, van de balie tot het managementteam. Een toets met certificaat, niet omdat het moet maar omdat het een sterk bewijsstuk is dat de maatregel serieus, controleerbaar en rolgericht is ingericht. En herhaling wanneer de tools of de regels veranderen. Wie dat op orde heeft, kan elke vraag van een toezichthouder, auditor of verzekeraar beantwoorden met een dossier in plaats van met een belofte.

De lat verdwijnt dus niet. Ze verschuift: van wat uw mensen in hun hoofd hebben naar wat u kunt laten zien dat u ervoor gedaan heeft.

Wat dit betekent voor uw aanpak

Drie dingen, kort.

Niets pauzeren. De plicht geldt sinds februari 2025 en vanaf 2 augustus 2026 draait het toezicht. Wie nu start, is klaar vóór de eerste vragen komen.

Documenteren wordt de kern. Elke maatregel die u neemt, moet terug te vinden zijn: wie is getraind, waarop, wanneer, met welk resultaat. Bewijs is het product van uw inspanning.

Bijhouden hoort erbij. Een inspanning is geen eenmalige actie. Nieuwe tools, nieuwe medewerkers en nieuwe regels vragen om een terugkerend ritme. Hoe u dat ritme praktisch inricht, beschreef ik eerder deze week in een apart Inzicht over AI-beleid in de praktijk.

De Digital Omnibus is geen reden om achterover te leunen. Het is de wetgever die preciezer opschrijft wat er altijd al van u verwacht werd: laat zien dat u uw mensen serieus neemt in een werkomgeving waar AI niet meer weggaat.

Veelgestelde vragen

Is artikel 4 van de EU AI Act afgeschaft?

Nee. Artikel 4 geldt sinds 2 februari 2025 en blijft gelden. De Digital Omnibus herformuleert de plicht van een resultaatgerichte formulering naar een uitgesproken inspanningsverplichting: maatregelen nemen om AI-geletterdheid te ontwikkelen, aantoonbaar en afgestemd op rol en context.

Geldt de EU AI Act nog wel?

Ja. De Omnibus wijzigt onderdelen, verschuift de hoogrisico-deadlines naar december 2027 of augustus 2028 en voegt zelfs een nieuw verbod toe. De wet zelf blijft van kracht, inclusief de verboden praktijken en de geletterdheidsverplichting.

Wanneer gaat de Digital Omnibus in?

De Omnibus is in juni 2026 aangenomen door het Europees Parlement (16 juni) en de Raad (29 juni). De wijzigingen treden in werking op de derde dag na publicatie in het Publicatieblad van de EU. Tot die publicatie geldt formeel de oorspronkelijke tekst van de AI Act.

Rob Ummels, AIAdopt. AI-adoptie, AI-geletterdheid en praktische begeleiding voor organisaties die AI verstandig willen inzetten.

Geschreven door Rob Ummels in samenwerking met Claude (Anthropic). Redactionele eindverantwoordelijkheid: AIAdopt.