artikelSeptember 2026· 9 min leestijd

Wat is AI-geletterdheid? Het antwoord van de Raad van Europa

AI-geletterdheid. De wet vraagt erom als een organisatie AI gebruikt. Maar wat houdt het eigenlijk in? En wat betekent het voor jou? Dit stuk is voor iedereen die met AI werkt: medewerker, leidinggevende of zaakvoerder.

De regel staat in artikel 4 van de AI-verordening. In lid 1 staat letterlijk:

Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt, evenals met de personen of groepen personen ten aanzien van wie de AI-systemen zullen worden gebruikt. Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen.

De wet bedoelt hiermee vijf dingen:

1.Wie moet iets doen? De organisatie waar je werkt, als daar AI gebruikt wordt voor het werk. De wet noemt zo'n organisatie een deployer. Denk aan het bedrijf, de gemeente, de school of het ziekenhuis waar je werkt. Groot of klein maakt niet uit. Heb je zelf een zaak waar AI gebruikt wordt, dan ben jij de deployer. De plicht geldt ook voor providers: de bedrijven die AI-systemen ontwikkelen en op de markt brengen. De meeste organisaties zijn geen provider. Het verschil tussen deployer en provider lees je in een ander stuk.

2.Voor wie? Voor jou en je collega's die op het werk met AI werken. Ook mensen die namens de organisatie met AI werken, zoals freelancers, vallen eronder.

3.Wat moet er gebeuren? De organisatie neemt maatregelen die mensen helpen om kennis en vaardigheden over AI op te bouwen. Denk aan uitleg, een opleiding, oefenen met echte situaties of duidelijke afspraken over wat wel en niet mag.

4.Op maat. Niet iedereen hoeft hetzelfde te weten. De organisatie houdt rekening met wat iemand al weet en kan, met waarvoor AI gebruikt wordt en met de mensen voor wie de uitkomst gevolgen heeft. Wie AI een mail laat herschrijven, heeft andere kennis nodig dan een HR-medewerker die sollicitanten met AI laat screenen.

5.Geen garantie. De organisatie hoeft niet te garanderen dat iedereen een bepaald niveau haalt. Ze moet wel echt iets doen. Hoe ze dat aanpakt, schrijft de wet niet voor.

Wat is AI-geletterdheid?

Wat het woord betekent, staat in artikel 3 van dezelfde wet:

"AI-geletterdheid": vaardigheden, kennis en begrip die aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en betrokken personen, rekening houdend met hun respectieve rechten en plichten in het kader van deze verordening, in staat stellen geïnformeerd AI-systemen in te zetten en zich bewuster te worden van de kansen en risico's van AI en de mogelijke schade die zij kan veroorzaken.

In gewone woorden: AI-geletterdheid is weten en kunnen wat nodig is om AI verstandig te gebruiken. Je begrijpt wat AI kan en wat niet. Je ziet de kansen. En je herkent de risico's en de schade die AI kan aanrichten.

In de praktijk gaat het bijvoorbeeld om:

•weten wat AI is en hoe het ongeveer werkt, bijvoorbeeld dat een chatbot een waarschijnlijk antwoord samenstelt en dat antwoord niet zelf controleert;

•weten welke AI er op je werk gebruikt wordt en waarvoor;

•weten wat AI allemaal fout kan doen en dat je de uitkomst daarom zelf controleert (zie hieronder);

•weten welke gegevens je beter niet in een AI-tool zet, zoals persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie;

•herkennen wanneer AI meebeslist over mensen en wat dat voor hen betekent;

•de afspraken kennen die je organisatie over AI heeft gemaakt.

Wat AI allemaal fout kan doen

Het bekendste woord hiervoor is hallucineren. Maar er gaat veel meer mis. En dat gebeurt niet af en toe. Het gebeurt geregeld. AI kan:

•feiten, cijfers, namen, bronnen of citaten verzinnen die niet bestaan;

•zaken bij het antwoord halen waar je niets over hebt gezegd;

•zelf aannames maken en daar gewoon mee verder werken;

•iets anders doen dan je vroeg of maar een deel ervan doen en toch zeggen dat het klaar is;

•je instructies negeren of ze halverwege een lang gesprek vergeten;

•verouderde informatie geven zonder dat te melden;

•verkeerd rekenen of tellen;

•je gelijk geven, ook als je ongelijk hebt;

•op dezelfde vraag telkens een ander antwoord geven;

•dezelfde fout opnieuw maken, ook nadat je hem erop hebt gewezen.

En dat allemaal op dezelfde zelfverzekerde toon. Een fout antwoord klinkt net zo overtuigend als een juist antwoord. Controleer daarom wat AI je geeft voordat je het gebruikt. Hoe grondig, hangt af van waarvoor je het gebruikt en wat een fout kan kosten.

De Europese Commissie geeft zelf een voorbeeld. Wie op het werk met een chatbot teksten schrijft of vertaalt, hoort te weten dat AI dingen kan verzinnen.

De Raad van Europa en zijn aanbeveling

Hoe diep die kennis moet gaan en welke onderwerpen er precies bij horen, zegt de AI-verordening niet. De Raad van Europa beschrijft dat wel, in een eigen kader. Dat kader is geen uitleg van de wet. Daarover verderop meer. Op 2 september 2026 keurde de Raad van Europa zijn aanbeveling over AI-geletterdheid goed. In de rest van dit stuk lees je wat daarin staat en wat je ermee kunt.

De Raad van Europa is een organisatie van Europese landen die opkomt voor mensenrechten, democratie en de rechtsstaat. Hij staat los van de Europese Unie. Alle EU-landen zijn lid, net als andere Europese landen zoals Noorwegen, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk.

Een aanbeveling van de Raad van Europa is geen wet. Ze is gericht aan de regeringen van de lidstaten en verplicht organisaties tot niets. De AI-verordening is wel wetgeving. Daar moeten organisaties zich dus aan houden.

Toch heeft deze aanbeveling gewicht. Ze werd goedgekeurd door het Comité van Ministers, waarin alle lidstaten vertegenwoordigd zijn. Ze werkt bovendien een artikel uit van het AI-verdrag van de Raad. Dat artikel vraagt de landen die partij zijn bij het verdrag om digitale geletterdheid en vaardigheden te bevorderen.

De drie kanten van AI-geletterdheid

Volgens de aanbeveling van de Raad van Europa heeft AI-geletterdheid drie kanten. Vergelijk het met autorijden: je moet weten hoe een auto werkt, je moet kunnen rijden en je moet rekening houden met de andere mensen op de weg.

•Weten hoe AI werkt. AI werkt met kansen en waarschijnlijkheden. Een chatbot voorspelt bijvoorbeeld welke woorden bij een antwoord passen. Het denkt niet zoals een mens. Het kan zich vergissen, ook als het heel zeker klinkt.

•AI goed gebruiken. Je gebruikt AI veilig en verstandig in je werk. Je weet wat het goed kan en vooral ook waar het misgaat. Denk aan AI die dingen verzint, zelf iets invult dat je nooit gezegd hebt of iets anders doet dan je vroeg.

•Weten wat AI met mensen doet. Wat betekent het voor hun rechten, voor hun vrijheid om zelf te kiezen en voor de democratie? Denk aan een klant die een afwijzing krijgt en wil weten waarom.

De Raad van Europa legt extra nadruk op die derde kant. Volgens de Raad gaat het niet alleen om weten hoe de tools werken. Het gaat ook om begrijpen wat AI met de samenleving doet. Andere kaders richten zich volgens de Raad vooral op technische kennis.

Vier uitgangspunten uit de aanbeveling

In de aanbeveling van de Raad van Europa staan 22 uitgangspunten. Ze bouwen voort op de drie kanten die je hierboven las. Vier ervan zijn nuttig voor iedereen die met AI werkt:

•AI is meer dan chatbots. Het zit vaak ook in software die je elke dag gebruikt, zoals de spamfilter in je mailbox of de suggesties in een webshop.

•AI is een hulpmiddel en geen mens. Het kan heel menselijk klinken en beleefd "Goede vraag!" zeggen. Vertrouw het toch niet blind.

•Beloftes over AI moeten onderbouwd zijn. Denk aan een leverancier die belooft dat zijn tool veilig is of veel tijd bespaart. Dat moet hij kunnen aantonen met onafhankelijk bewijs.

•Blijf zelf oordelen. "De computer zei het" is geen excuus. Neem een uitkomst van AI niet klakkeloos over. Je oordeel en je verantwoordelijkheid laat je niet over aan AI.

Let op: de aanbeveling legt de wet niet uit

De aanbeveling van de Raad van Europa verwijst naar artikel 4 van de AI-verordening. Maar ze legt niet uit wat dat artikel betekent. Ze zegt ook niet wat een organisatie moet doen om aan artikel 4 te voldoen. Wat de wet vraagt, staat in de wet zelf.

Je kunt de aanbeveling van de Raad van Europa wel gebruiken als meetlat. Leg je eigen kennis ernaast. Of de aanpak van je organisatie. Zo zie je waar nog iets ontbreekt. Wat artikel 4 precies van een organisatie vraagt, lees je in wat artikel 4 concreet betekent voor een organisatie.

Drie vragen om jezelf te stellen

Stel jezelf deze drie vragen:

1.Weet jij dat AI fouten maakt? En je collega's dan?

2.Weet je welke AI-tools er op je werk gebruikt worden en waarvoor?

3.Wordt er ook gepraat over wat AI met mensen doet? Weet iemand die geraakt wordt door een beslissing met AI bijvoorbeeld wat er gebeurd is en bij wie hij terechtkan?

Antwoord je ergens nee, dan weet je waar je kunt beginnen. Voor jezelf of samen met je organisatie.

Regel je AI-geletterdheid mee in je organisatie? Dan helpen deze stukken op onze site:

•Alleen een training organiseren is niet genoeg: waarom AI-geletterdheid meer is dan een vinkje

•Een stappenplan: onze gids in vijf fasen

•Korte lessen: waarom microtraining werkt

•Hoe een organisatie AI regelt: ons overzicht van AI-governance

Werk je bij de overheid of in het onderwijs?

In zijn aanbeveling vraagt de Raad van Europa de lidstaten om ervoor te zorgen dat ambtenaren en andere beroepsgroepen een opleiding in AI-geletterdheid kunnen volgen. Onderwijspersoneel krijgt daarbij extra aandacht.

Werk je bij een gemeente, lees dan wat de AI-verordening van gemeenten vraagt. Werk je in het onderwijs, lees dan wat de AI-verordening betekent voor scholen.

Zelf aan de slag

Dit deel gaat over ons eigen aanbod. Het staat los van de aanbeveling van de Raad van Europa.

Onze trainingen over AI-geletterdheid zijn er per rol en per sector. Er zijn ook aparte trainingen voor gemeenten en trainingen voor onderwijs.

Wil je weten welke AI-chatbots er in je organisatie gebruikt worden? De gratis AI-AdoptieScan brengt het in kaart met een anonieme vragenlijst. Gebruik je AI al en haal je er te weinig uit? Daarvoor is er Effectief werken met AI. Wil je een breder overzicht van je organisatie, met een risicobeoordeling? Dan is er het AI Adoption Assessment.

Vragen? Neem contact met ons op.