Veel organisaties doen iets aan AI-geletterdheid. Wie gaat na of het werkt?
"We hebben iets aan AI-geletterdheid gedaan."
Die zin hoor je in veel organisaties. Er was een webinar, een demo van een nieuwe AI-tool, een informatiebijeenkomst of een interne richtlijn. De deelnamelijst zit in een map. AI-geletterdheid lijkt afgevinkt.
Ondertussen werken veel van die medewerkers elke dag met AI. Ze laten teksten schrijven, vatten documenten samen, plakken gegevens in een chatbot en sturen het resultaat door. Maar wie gaat na of zij ook weten wat ze doen?
AI-geletterd ben je als je genoeg weet en kunt om verstandig met AI te werken. Je kent de kansen en je kent de risico's. Wat AI-geletterdheid allemaal inhoudt, lees je in Wat is AI-geletterdheid? Het antwoord van de Raad van Europa.
Dit artikel gaat over de vraag of je medewerkers na al die activiteiten meer over AI weten. En jij zelf?
Wat Artikel 4 wel en niet vraagt
Dit staat in Artikel 4 van de EU AI Act, de Europese AI-wet:
1. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt, evenals met de personen of groepen personen ten aanzien van wie de AI-systemen zullen worden gebruikt. Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen.
Wat betekent dit? Gebruikt of levert je organisatie AI, dan moet ze stappen zetten om medewerkers en anderen die namens haar met AI werken te helpen AI-geletterd te worden. De organisatie kijkt daarbij naar wat die mensen al weten en waarvoor ze AI gebruiken. Ook telt mee bij wie die AI wordt gebruikt. Ze hoeft niet te garanderen dat iedereen een bepaald niveau haalt.
Die plicht geldt sinds 2 februari 2025. Daarna paste een nieuwe Europese wet de tekst van Artikel 4 aan: de Digital Omnibus. Die aangepaste tekst geldt sinds 27 juli 2026. Vanaf 2 augustus 2026 kan de toezichthouder in je land controleren of je organisatie zich eraan houdt.
Artikel 4 schrijft geen vaste training, toets of certificaat voor. De Europese Commissie zegt in haar vragen en antwoorden over AI-geletterdheid dat je de kennis van medewerkers niet hoeft te meten. Volgens de Commissie mag je een interne lijst bijhouden van je activiteiten rond AI-geletterdheid.
Maar zo'n lijst vertelt je niet wat je echt wilt weten.
Wat een deelnamelijst je niet vertelt
Een deelnamelijst laat zien wie er was. Niet wie het begrijpt en al helemaal niet wie het toepast.
Toch hangt het risico juist af van begrijpen en toepassen. Denk aan een collega die klantgegevens in een chatbot op internet plakt. Of iemand die een samenvatting doorstuurt zonder de bron te controleren. Of iemand die een antwoord overneemt dat stellig klinkt maar niet klopt. Geen van die fouten staat op een deelnamelijst.
Fout werk met AI ziet er vaak overtuigend uit. Het valt pas op als er iets misgaat. In wat AI-training oplevert lees je waarom slecht voorbereide medewerkers een organisatie meer kosten dan het lijkt. Wat je met klantgegevens wel en niet mag, lees je in ChatGPT op het werk: wat mag jij als medewerker wel en niet?
Wat geeft de meeste zekerheid?
Geen enkel middel geeft een garantie. Elk middel laat een ander stukje zien.
Wil je voor de hele organisatie weten wie de basis kent? Dan vertelt een goed opgezette toets je daar veel meer over dan een deelnamelijst. Iedereen wordt langs dezelfde lat gelegd. Je kunt de toets herhalen en de uitslagen bewaren.
Een goede toets is geen formaliteit. Er zitten veel verschillende vragen in, niet vijf vragen die iedereen goed heeft. De vragen gaan over situaties uit het werk en niet over definities. Ze passen bij de rol van de deelnemer en bij hoe die AI gebruikt. En de lat om te slagen ligt vast voordat iemand begint.
Wil je weten of medewerkers vooruitgaan? Vergelijk dan hun kennis vóór en na de training met dezelfde soort vragen. Een toets achteraf laat alleen zien wat iemand nu weet. Misschien wist die persoon het vooraf al.
Een toets bewijst niet dat iemand in elke situatie juist handelt. Daarvoor moet je in het werk kijken. Vraag leidinggevenden na een paar weken wat ze zien. Of bekijk een steekproef van werk dat met AI is gemaakt.
Een toets is niet de enige manier. Andere goed opgezette manieren om kennis na te gaan kunnen ook werken. Maar als je niets nagaat, weet je niet of het gewerkt heeft.
Wil je één concrete stap zetten? Laat je belangrijkste trainingen eindigen met een toets. Dan zie je tenminste of de basis er is. Kijk daarna in het werk of die basis ook gebruikt wordt.
Drie vragen voor je organisatie
Werk je zelf met AI?
Dan geldt dezelfde vraag voor jou. Een webinar bekijken of een richtlijn lezen is een begin.
Herken je een antwoord dat stellig klinkt maar niet klopt? Weet je welke gegevens je niet in een chatbot zet? Controleer je wat AI je geeft voordat je het doorstuurt?
Twijfel je bij een van deze vragen? Begin dan daar. Waarom veel mensen minder uit AI halen dan kan, lees je in Veel mensen gebruiken een AI verkeerd. Wil je er zelf beter in worden, dan is er de training Effectief werken met AI. Daarvoor hoef je geen technische kennis te hebben.
Waar het om gaat
Artikel 4 vraagt dat je maatregelen neemt. Iets aan AI-geletterdheid doen is dus een begin. Belangrijker is of je medewerkers er beter door met AI werken. En of je dat ook weet.
Wil je weten hoe je dat aanpakt? Bekijk onze trainingen of neem contact op.
Bronnen
Verordening (EU) 2024/1689 (EU AI Act)
Verordening (EU) 2026/1744 (Digital Omnibus)
AI Literacy - Questions & Answers, Europese Commissie
Geschreven door Rob Ummels in samenwerking met Claude (Anthropic). Redactionele eindverantwoordelijkheid: Rob Ummels.