EU AI Act Artikel 4: wat betekent het concreet voor jouw organisatie?

Bijgewerkt op 15 augustus 2026. Met de Digital Omnibus on AI, Verordening (EU) 2026/1744, is de tekst van Artikel 4 licht aangepast. Die verordening verscheen op 24 juli 2026 in het Publicatieblad en trad op 27 juli 2026 in werking. De plicht geldt onverkort sinds 2 februari 2025, maar wordt nu geformuleerd als: providers en deployers nemen maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid bij hun personeel ondersteunen. Het blijft een inspanningsverplichting, geen resultaatsverplichting: je hoeft geen specifiek niveau per individu te garanderen, wel aantoonbaar serieus werk te maken van AI-geletterdheid. Dit artikel is op die formulering aangepast.

Sinds 2 februari 2025 is Artikel 4 van de EU AI Act van kracht. Dat is de bepaling die organisaties verplicht om de AI-geletterdheid van hun medewerkers te ondersteunen. Klinkt overzichtelijk. Maar wat betekent dat in de praktijk? En wat moet jij als werkgever, HR-verantwoordelijke of IT-manager nu écht doen?

De kern: wat zegt Artikel 4?

Artikel 4 verplicht aanbieders en gebruikers van AI-systemen om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van hun personeel ondersteunen. De wet specificeert daarbij dat er rekening moet worden gehouden met de technische kennis, ervaring, opleiding en context van de personen die met AI werken, en met de context waarin de AI-systemen worden ingezet. De wettekst zelf en onze lezing daarvan staan op de pijlerpagina over Artikel 4.

Dat klinkt breed, en dat is het ook. De wetgever heeft bewust geen checklist opgesteld met "dit moet je precies doen". In plaats daarvan legt Artikel 4 een inspanningsverplichting op: je moet passende en aantoonbare maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen. Geen garantie dat elke medewerker een vast niveau haalt, wél een serieuze en verdedigbare aanpak. Met de Digital Omnibus staat die nuance sinds 27 juli 2026 uitdrukkelijk in de wettekst: het gaat om ondersteunen, niet om een gegarandeerd niveau per persoon. Wat de Digital Omnibus verder wel en niet veranderde schreven wij apart uit.

Waarom dit niet vrijblijvend is

De EU AI Act is geen richtlijn maar een verordening. Dat betekent dat hij rechtstreeks van toepassing is in alle EU-lidstaten, ook in België en Nederland. Er is geen omzetting in nationale wetgeving nodig. De verplichting geldt nu. Wat er op 2 augustus 2026 wel en niet veranderde aan de handhaving schreven wij apart uit.

En toch is dit geen vrijblijvende verplichting. Artikel 4 staat zelf niet in de boetestaffel van de AI Act, en kent dus geen eigen EU-boete. Dat maakt naleving niet optioneel. Nationale toezichthouders kunnen op grond van nationale regels evenredige sancties of andere maatregelen opleggen, afhankelijk van de concrete situatie. Bovendien weegt een aantoonbaar gebrek aan AI-geletterdheid mee als verzwarende factor bij andere overtredingen van de AI Act.

Maar laten we eerlijk zijn: de kans dat een toezichthouder morgen bij jouw kleine of middelgrote organisatie aanbelt, is klein. Waar het wél om gaat, is dat je als organisatie kunt aantonen dat je serieus met AI-geletterdheid bezig bent. Als er iets misgaat, een discriminerend AI-besluit, een datalek door onkundig gebruik, een klacht van een sollicitant, dan is de eerste vraag die een toezichthouder stelt: "Wat hebt u gedaan om uw medewerkers op te leiden?"

Wie valt eronder?

Kort gezegd: vrijwel iedereen die AI-tools inzet. En dat is breder dan je misschien denkt. Of je daarbij aanbieder bent of gebruiksverantwoordelijke maakt verschil voor wat er van je wordt verwacht.

Gebruikt jouw organisatie Microsoft 365 Copilot? Dan ben je een "deployer" van een AI-systeem. Zet je een AI-tool in bij het screenen van cv's? Dan gebruik je een hoogrisico AI-systeem. Heeft een medewerker een gratis ChatGPT-account waarmee hij klantmails beantwoordt? Dan is er sprake van AI-gebruik waar je als werkgever verantwoordelijk voor bent.

De wet maakt onderscheid tussen rollen, niet elke medewerker hoeft hetzelfde te weten. Een receptionist die af en toe ChatGPT gebruikt, heeft andere kennis nodig dan een HR-manager die AI inzet bij werving. Maar allebei moeten ze weten wat ze doen, wat de risico's zijn, en wanneer ze aan de bel moeten trekken.

Wat AI-geletterdheid in de praktijk van je mensen vraagt

De wet schrijft niet voor welke training je moet volgen of welk certificaat je moet halen. Maar uit de tekst en de toelichting kun je afleiden wat er minimaal verwacht wordt:

Voor die basiskennis hebben wij een training over AI-geletterdheid onder de AI Act, met een toets en een certificaat per medewerker. De prijs per persoon staat er transparant bij.

Hoe bewijs je dat je voldoet?

Omdat Artikel 4 een inspanningsverplichting is, gaat het om aantoonbaarheid. Je moet kunnen laten zien dat je passende maatregelen hebt genomen en serieus werk hebt gemaakt van AI-geletterdheid. Dat betekent:

Wat aantoonbaar in de praktijk betekent loop je stap voor stap door met onze gratis EU AI Act Compliance Checklist.

Werkt jouw organisatie daarnaast aan ISO 42001? Dan raakt dat aan dezelfde bewijsvoering. We zetten de overlap en het verschil tussen ISO 42001 en de AI-geletterdheidsplicht apart op een rij.

Wat je nu kunt doen

Je hoeft niet morgen alles op orde te hebben. Maar je kunt vandaag beginnen:

Het chatbotdeel daarvan meet je gratis met de AI-AdoptieScan. De AI in bestaande software en in pakketten van leveranciers voeg je daar zelf aan toe. Werk je in de zorg, het onderwijs, de publieke dienstverlening of een kritieke infrastructuur, dan is er verdieping met de wetgeving en de scenario's van die sector.

Tot slot

Artikel 4 is geen bureaucratische formaliteit. Het is een kans. Een kans om je medewerkers te helpen AI veilig en effectief in te zetten. Een kans om je organisatie te beschermen tegen risico's. En een kans om als werkgever te laten zien dat je vooroploopt in een wereld die steeds sneller verandert. Wat opleiden oplevert rekenden wij apart door. Wat er intussen rond de AI Act verandert houden wij elke werkdag bij in de EU AI Act Monitor. En anders neem je gewoon contact op.

De vraag is niet óf je hiermee aan de slag moet. De vraag is alleen: begin je vandaag, of wacht je tot iemand je erop aanspreekt?

Geschreven door Rob Ummels in samenwerking met Claude (Anthropic). Redactionele eindverantwoordelijkheid: AIAdopt.