EU AI Act Artikel 4: wat betekent het concreet voor jouw organisatie?

Bijgewerkt op 1 juli 2026. Met de Digital Omnibus on AI (aangenomen door Parlement en Raad in juni 2026, wacht nog op publicatie in het Publicatieblad) is de tekst van Artikel 4 licht aangepast. De plicht geldt onverkort sinds 2 februari 2025, maar wordt nu geformuleerd als: providers en deployers nemen maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid bij hun personeel ondersteunen. Het blijft een inspanningsverplichting, geen resultaatsverplichting: je hoeft geen specifiek niveau per individu te garanderen, wel aantoonbaar serieus werk te maken van AI-geletterdheid. Dit artikel is op die formulering aangepast.

Sinds 2 februari 2025 is Artikel 4 van de EU AI Act van kracht. Dat is de bepaling die organisaties verplicht om de AI-geletterdheid van hun medewerkers te ondersteunen. Klinkt overzichtelijk. Maar wat betekent dat in de praktijk? En wat moet jij als werkgever, HR-verantwoordelijke of IT-manager nu écht doen?

De kern: wat zegt Artikel 4?

Artikel 4 verplicht aanbieders en gebruikers van AI-systemen om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van hun personeel ondersteunen. De wet specificeert daarbij dat er rekening moet worden gehouden met de technische kennis, ervaring, opleiding en context van de personen die met AI werken, en met de context waarin de AI-systemen worden ingezet.

Dat klinkt breed, en dat is het ook. De wetgever heeft bewust geen checklist opgesteld met "dit moet je precies doen". In plaats daarvan legt Artikel 4 een inspanningsverplichting op: je moet passende en aantoonbare maatregelen nemen om naar beste vermogen de AI-geletterdheid te bevorderen. Geen garantie dat elke medewerker een vast niveau haalt, wél een serieuze en verdedigbare aanpak. De Digital Omnibus heeft die nuance in 2026 nog eens expliciet gemaakt: het gaat om ondersteunen en bevorderen, niet om een gegarandeerd niveau per persoon.

Waarom dit niet vrijblijvend is

De EU AI Act is geen richtlijn maar een verordening. Dat betekent dat hij rechtstreeks van toepassing is in alle EU-lidstaten, ook in België en Nederland. Er is geen omzetting in nationale wetgeving nodig. De verplichting geldt nu.

En toch is dit geen vrijblijvende verplichting. Artikel 4 staat zelf niet in de boetestaffel van de AI Act, en kent dus geen eigen EU-boete. Dat maakt naleving niet optioneel. Nationale toezichthouders kunnen op grond van nationale regels evenredige sancties of andere maatregelen opleggen, afhankelijk van de concrete situatie. Bovendien weegt een aantoonbaar gebrek aan AI-geletterdheid mee als verzwarende factor bij andere overtredingen van de AI Act.

Maar laten we eerlijk zijn: de kans dat een toezichthouder morgen bij jouw kleine of middelgrote organisatie aanbelt, is klein. Waar het wél om gaat, is dat je als organisatie kunt aantonen dat je serieus met AI-geletterdheid bezig bent. Als er iets misgaat, een discriminerend AI-besluit, een datalek door onkundig gebruik, een klacht van een sollicitant, dan is de eerste vraag die een toezichthouder stelt: "Wat hebt u gedaan om uw medewerkers op te leiden?"

Wie valt eronder?

Kort gezegd: vrijwel iedereen die AI-tools inzet. En dat is breder dan je misschien denkt.

Gebruikt jouw organisatie Microsoft 365 Copilot? Dan ben je een "deployer" van een AI-systeem. Zet je een AI-tool in bij het screenen van cv's? Dan gebruik je een hoogrisico AI-systeem. Heeft een medewerker een gratis ChatGPT-account waarmee hij klantmails beantwoordt? Dan is er sprake van AI-gebruik waar je als werkgever verantwoordelijk voor bent.

De wet maakt onderscheid tussen rollen, niet elke medewerker hoeft hetzelfde te weten. Een receptionist die af en toe ChatGPT gebruikt, heeft andere kennis nodig dan een HR-manager die AI inzet bij werving. Maar allebei moeten ze weten wat ze doen, wat de risico's zijn, en wanneer ze aan de bel moeten trekken.

Wat "voldoende AI-geletterdheid" in de praktijk betekent

De wet schrijft niet voor welke training je moet volgen of welk certificaat je moet halen. Maar uit de tekst en de toelichting kun je afleiden wat er minimaal verwacht wordt:

Hoe bewijs je dat je voldoet?

Omdat Artikel 4 een inspanningsverplichting is, gaat het om aantoonbaarheid. Je moet kunnen laten zien dat je passende maatregelen hebt genomen en serieus werk hebt gemaakt van AI-geletterdheid. Dat betekent:

Wat je nu kunt doen

Je hoeft niet morgen alles op orde te hebben. Maar je kunt vandaag beginnen:

Tot slot

Artikel 4 is geen bureaucratische formaliteit. Het is een kans. Een kans om je medewerkers te helpen AI veilig en effectief in te zetten. Een kans om je organisatie te beschermen tegen risico's. En een kans om als werkgever te laten zien dat je vooroploopt in een wereld die steeds sneller verandert.

De vraag is niet óf je hiermee aan de slag moet. De vraag is alleen: begin je vandaag, of wacht je tot iemand je erop aanspreekt?